Ung thư máu là một trong những bệnh lý ác tính nguy hiểm có thể ảnh hưởng đến mọi lứa tuổi. Điều đáng lo ngại là bệnh thường diễn tiến âm thầm, triệu chứng dễ nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi thông thường khiến nhiều người phát hiện muộn. Vậy tại sao bị ung thư máu? Nguyên nhân nào làm tăng nguy cơ mắc bệnh? Hãy cùng Y Khoa Diamond tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

1. Ung thư máu là gì? 3 dạng ung thư máu phổ biến

Ung thư máu là nhóm bệnh ung thư xảy ra khi các tế bào máu hoặc tủy xương phát triển bất thường và mất kiểm soát. Những tế bào này có thể cản trở quá trình tạo máu bình thường của cơ thể, làm suy giảm khả năng miễn dịch, đông máu và vận chuyển oxy.

Các dạng ung thư máu phổ biến gồm:

• • Bệnh bạch cầu (Leukemia)

  • U lympho (Lymphoma)

  • Đa u tủy xương (Multiple Myeloma)

1.1. Bệnh bạch cầu (Leukemia)

Ung thư máu (Leukemia) là một dạng ung thư xảy ra ở các tế bào bạch cầu được tạo ra trong tủy xương. Đây là cơ quan đóng vai trò sản xuất các tế bào máu mới để duy trì hoạt động sống của cơ thể.

Thông thường, các tế bào máu sẽ trải qua quá trình phát triển, trưởng thành và chết đi theo chu kỳ tự nhiên. Tuy nhiên ở người mắc ung thư máu, các tế bào bạch cầu non lại phát triển bất thường, không trưởng thành hoàn chỉnh như bình thường.

Những tế bào này:

• • Hoạt động kém hiệu quả hơn tế bào khỏe mạnh

  • Tăng sinh nhanh và tồn tại lâu hơn bình thường

  • Tích tụ trong tủy xương và máu

  • Làm cản trở quá trình sản xuất tế bào máu khỏe mạnh

1.2. U lympho (Lymphoma)

Ung thư hạch bạch huyết (Lymphoma) là một dạng ung thư ảnh hưởng đến tế bào lympho — một loại bạch cầu có vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch, giúp cơ thể chống lại vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh.

Các tế bào lympho di chuyển khắp cơ thể thông qua hệ bạch huyết,  mạng lưới gồm hạch bạch huyết, mạch bạch huyết và các cơ quan miễn dịch chứa dịch lympho.

Khi các tế bào lympho biến đổi bất thường thành tế bào ung thư, chúng sẽ:

• Tăng sinh mất kiểm soát
• Tích tụ tại hạch bạch huyết hoặc nhiều cơ quan khác
• Làm suy giảm khả năng miễn dịch của cơ thể theo thời gian

Đây cũng là lý do người mắc lymphoma dễ bị nhiễm trùng, mệt mỏi kéo dài hoặc nổi hạch bất thường.

1.3. Đa u tủy xương (Multiple Myeloma)

Đa u tủy xương (Myeloma) là một dạng ung thư máu ảnh hưởng đến tế bào plasma — một loại bạch cầu có nhiệm vụ tạo ra kháng thể giúp cơ thể chống lại vi khuẩn và virus gây bệnh.

Thông thường, tế bào plasma khỏe mạnh sẽ sản xuất kháng thể để bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng. Tuy nhiên, ở người mắc myeloma, các tế bào plasma trở nên bất thường và tăng sinh mất kiểm soát trong tủy xương.

Khi số lượng tế bào ung thư tăng quá nhiều, chúng sẽ:

• • Chèn ép các tế bào máu khỏe mạnh

  • Làm giảm khả năng tạo hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu

  • Gây suy giảm miễn dịch

  • Ảnh hưởng đến xương và chức năng thận

Đây cũng là lý do người bệnh thường gặp tình trạng thiếu máu, đau xương, dễ nhiễm trùng và mệt mỏi kéo dài.

2. Tại sao lại bị ung thư máu?

Hiện nay, nguyên nhân chính xác gây ung thư máu vẫn chưa được xác định hoàn toàn. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng bệnh có liên quan đến sự đột biến trong ADN của tế bào máu, khiến tế bào phát triển bất thường và không chết đi theo cơ chế tự nhiên.

Một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư máu gồm:

2.1. Yếu tố di truyền và rối loạn gen

Người có tiền sử gia đình mắc ung thư máu hoặc mang các rối loạn di truyền có nguy cơ cao hơn bình thường.

Một số hội chứng di truyền liên quan:

• • Hội chứng Down

  • Rối loạn miễn dịch bẩm sinh

  • Bất thường nhiễm sắc thể

2.2. Tiếp xúc với hóa chất độc hại

Một số hóa chất công nghiệp có thể làm tăng nguy cơ tổn thương tủy xương và tế bào máu như:

• • Benzen

  • Thuốc trừ sâu

  • Hóa chất công nghiệp độc hại

2.3. Tiếp xúc với phóng xạ

Phơi nhiễm tia xạ liều cao trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ ung thư máu.

Ví dụ:

• Xạ trị điều trị ung thư
• Môi trường nhiễm phóng xạ
• Tiếp xúc bức xạ nghề nghiệp

2.4. Thuốc lá 

Thuốc lá chứa nhiều chất độc hại có khả năng gây tổn thương ADN và làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư, bao gồm ung thư máu. 

2.5. Suy giảm miễn dịch hoặc nhiễm virus

Một số virus và tình trạng suy giảm miễn dịch có thể liên quan đến nguy cơ ung thư máu:

• • Virus Epstein-Barr (EBV)

  • HIV/AIDS

  • Người ghép tạng dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài

2.6. Từng điều trị hóa trị hoặc xạ trị

Một số người từng điều trị ung thư bằng hóa trị hoặc xạ trị có nguy cơ phát triển ung thư máu thứ phát sau nhiều năm.

3. Dấu hiệu cảnh báo bệnh Ung thư máu?

Ung thư máu thường tiến triển âm thầm trong giai đoạn đầu, các triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với tình trạng suy nhược thông thường hoặc bệnh nhiễm trùng. Tuy nhiên, nếu cơ thể xuất hiện nhiều dấu hiệu kéo dài dưới đây, người bệnh không nên chủ quan:

• • Chán ăn, buồn nôn kéo dài: Người bệnh thường ăn uống kém, cảm giác đầy bụng hoặc buồn nôn dù không rõ nguyên nhân.

  • Sốt và ớn lạnh bất thường: Tình trạng sốt tái đi tái lại, đặc biệt về chiều hoặc ban đêm, có thể đi kèm rét run dù không nhiễm lạnh.

  • Đổ mồ hôi đêm, sụt cân nhanh: Cơ thể giảm cân bất thường trong thời gian ngắn dù không ăn kiêng hoặc vận động quá mức.

  • Mệt mỏi, suy nhược cơ thể: Đây là triệu chứng khá phổ biến do cơ thể bị thiếu máu và suy giảm sức đề kháng.

  • Khó thở, đau đầu: Người bệnh có thể cảm thấy hụt hơi, chóng mặt hoặc đau đầu thường xuyên do lượng hồng cầu suy giảm.

  • Đau nhức xương khớp: Cơn đau thường xuất hiện ở xương dài, cột sống hoặc các khớp do tủy xương bị ảnh hưởng.

  • Khó chịu vùng bụng: Một số trường hợp có cảm giác đầy bụng, tức bụng do gan hoặc lá lách to lên bất thường.

  • Vết thương lâu lành, dễ nhiễm trùng: Các vết trầy xước nhỏ có thể hồi phục chậm hơn bình thường và dễ viêm nhiễm.

  • Nổi ban đỏ hoặc ngứa da: Da có thể xuất hiện các nốt phát ban, chấm xuất huyết hoặc tình trạng ngứa kéo dài.

  • Sưng hạch bạch huyết: Hạch có thể nổi ở vùng cổ, nách hoặc bẹn, thường không đau nhưng kéo dài nhiều ngày không giảm.

Những dấu hiệu trên không hoàn toàn khẳng định mắc ung thư máu, tuy nhiên nếu triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện nhiều bất thường cùng lúc, người bệnh nên chủ động đi khám để được kiểm tra và chẩn đoán sớm.

4. Cách phòng ngừa ung thư máu

Mặc dù không thể phòng tránh hoàn toàn ung thư máu, nhưng việc duy trì thói quen sống khoa học và chủ động chăm sóc sức khỏe có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, đồng thời nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

Dưới đây là những biện pháp được nhiều chuyên gia khuyến nghị:

4.1. Xây dựng lối sống lành mạnh

Một cơ thể khỏe mạnh sẽ giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn và hạn chế nguy cơ phát sinh bệnh lý.

Nên duy trì:

• Chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng, tăng cường rau xanh, trái cây tươi, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu protein

• Uống đủ nước mỗi ngày

• Tập luyện thể thao đều đặn khoảng 30 phút/ngày

• Ngủ đủ giấc và hạn chế thức khuya

Cần hạn chế:

• Thuốc lá và khói thuốc

• Rượu bia, đồ uống có cồn

• Thực phẩm chế biến sẵn, nhiều dầu mỡ hoặc chứa chất bảo quản

4.2. Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại

Một số hóa chất như benzen, thuốc trừ sâu hoặc chất phóng xạ có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư máu.

Để bảo vệ sức khỏe:

• Sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ khi làm việc trong môi trường độc hại

• Hạn chế tiếp xúc lâu dài với hóa chất công nghiệp

• Tuân thủ quy định an toàn lao động

4.3. Khám sức khỏe định kỳ

Việc kiểm tra sức khỏe thường xuyên giúp phát hiện sớm những bất thường về máu hoặc hệ miễn dịch trước khi bệnh tiến triển nặng.

• Khám sức khỏe định kỳ ít nhất 1–2 lần/năm

• Thực hiện xét nghiệm máu khi có dấu hiệu bất thường như mệt mỏi kéo dài, thiếu máu hoặc sốt không rõ nguyên nhân

• Chủ động tầm soát nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh ung thư hoặc bệnh lý huyết học

>>> Gói khám tổng quát Nữ: giá chỉ 1.975.000 VNĐ

>>> Gói khám tổng quát Nam: giá chỉ 1.675.000 VNĐ

4.4. Điều trị sớm các bệnh lý liên quan

Một số bệnh lý mạn tính hoặc rối loạn miễn dịch nếu không được kiểm soát tốt có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến tế bào máu.

Vì vậy, cần:

• Điều trị triệt để các bệnh viêm nhiễm kéo dài

• Theo dõi các bệnh về máu, gan hoặc rối loạn miễn dịch

• Tuân thủ hướng dẫn điều trị của bác sĩ

4.5. Giữ tinh thần tích cực, giảm căng thẳng

Stress kéo dài có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể.

Để cân bằng tinh thần:

• Dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý

• Tham gia các hoạt động thư giãn như yoga, thiền hoặc đi bộ

• Giữ suy nghĩ tích cực và duy trì kết nối với gia đình, bạn bè

Ung thư máu là bệnh lý nguy hiểm nhưng nhiều trường hợp có thể kiểm soát tốt nếu phát hiện sớm. Dù chưa xác định chính xác nguyên nhân tuyệt đối, nhiều yếu tố như di truyền, hóa chất độc hại, phóng xạ hay thuốc lá đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Chủ động theo dõi sức khỏe, xây dựng lối sống lành mạnh và khám định kỳ chính là cách quan trọng giúp phát hiện sớm và bảo vệ cơ thể trước nguy cơ ung thư máu.